دکتر شریعتی پژوهشگر جامعه شناسی
dr shariati
خوش آمدید

صفحه نخست
تماس با من
نویسندگان وبلاگ آمار وبلاگ
  RSS 2.0   لوگوی دوستان پرشین وبلاگ

اصول جامعه شناسی مؤلف: کتی اس . استولی - 2

                         تاریخ جامعه‌شناسی  

جامعه شناسی در آثار فلاسفه‌ای همچون افلاطون (347-427 قبل از میلاد)، ارسطو (322-384 قبل از میلاد)، و کنفوسیوس(479-551 قبل از میلاد) ریشه دارد. برخی دیگر از محققان اولیه نیز دیدگاههایی اتخاذ کرده بودند که جامعه‌شناختی بودند. مورخ چینی، ما توان - لین[1] ، در قرن سیزدهم، تاریخ جامعه شناسی را از طریق بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر تاریخ در دایره المعارف عمومی دانش خود  Wen Hsien TSung Kao (مطالعه‌ی عمومی بقایای ادبی)‌ تقریر نموده است. ابن خلدون (1406-1322) که در ادامه معرفی می‌شود، مطالعاتی در باره جامعه‌ی عرب انجام داده است(رستیوو، 19-18: 1991). متفکران عصر روشنگری نیز صحنه را برای جامعه‌شناسانی که در ادامه خواهند آمد، آماده کردند. روشنگری « نخستین دوره‌ای در تاریخ بود که متفکران تلاش می‌کردند تا تبیینی کلی از جهان اجتماعی ارائه دهند. آنان قادر شدند تا خودشان‌را، حداقل در اساس، از تفسیر برخی ایدئولوژیهای موجود رها ساخته و تلاش کنند تا اصول کلی‌ای که زندگی اجتماعی را تبیین کند را بنیان نهند»( کالینز، 1994:17). نویسندگان این دوره، دربرگیرنده‌ی طیف وسیعی از فیلسوفان شناخته شده‌ای همچون جان لاک، دیوید هیوم، ولتر[2] ( با نام مستعار فرانسوا ماری آرووت)، ایمانوئل کانت، چارلز لوییس دسکوندا، بارون مونتسکیو[3]، توماس هابز، و ژان ژاک روسو[4] بودند. همانطور که ماسیونیس[5] (1995:12) برای دانشجویان مقدماتی توضیح می‌دهد، دانشمندان در طول تاریخ علاقه‌مند به بررسی ماهیت جامعه بوده‌اند. آنان معمولاً بر اینکه جامعه‌ی ایده‌آل شبیه چه چیزی خواهد بود، تمرکز کرده‌اند. با این وجود، در طول قرن هیجدهم، دانشمندان مطالعاتی را در باره‌ی اینکه جامعه واقعاً چگونه هست و ترتیبات اجتماعی واقعاً چگونه عمل می‌کنند(جامعه چگونه کار میکند) آغاز نمودند. با مجهز شدن به این دانش، آنان احساس کردند که میتوانند بهتر با مسائل اجتماعی مواجه شده و سبب تغییر اجتماعی شوند(کالینز،1994:42). این دانشمندان به اولین جامعه‌شناسان تبدیل شدند. واژه‌ی جامعه‌شناسی توسط فیلسوف فرانسوی اگوست کنت(1857-1798) که بعنوان «پدر جامعه‌شناسی» شناخته شده‌است، ابداع شده است. کنت در ذیل معرفی شده است. او اولین بار این واژه را در اثرش فلسفه‌ی اثباتی به کار برد(1896،اصلی. 1838و آبرکرامبی، هیل و ترنر ، 2000:67). کنت در اصل به عنوان یک دانشجوی مهندسی، منشی و شاگرد فیلسوف اجتماعی فرانسوی کلود هنری سن سیمون[6] (1825-1760) شد. سن سیمون مدافع اصلاحات علمی و اجتماعی بود. او از کاربرد اصول علمی برای فراگیری شیوه‌ی سازمان یافتگی جامعه طرفداری میکرد. او اعتقاد داشت با مجهز شدن به این دانش می‌تواند بهترین روش برای تغییر و اداره‌ی جامعه را معین ساخته و مسائل اجتماعی همچون فقر را حل کند.

کنت تاریخ را به مثابه‌ی سه مرحله‌ی فکری مجزا می‌دید. اولین یا مرحله‌ی ربانی شامل دوره‌ی قرون وسطی است که در آن جامعه به عنوان بازتاب اراده‌ی خدایی دیده می‌شد. دومین یا مرحله متافیزیکی، مرحله‌ای است که در خلال عصر روشنگری برآمده و در تبیین وقایع اجتماعی بر نیروهای طبیعت بیش از خدا تأکید داشت. کنت دوره‌ی زمان خودش را در مرحله سوم در نظر گرفت که وی آنرا مرحله‌ی پوزیتیویستی یا علمی می‌نامید. در طول دوره‌ی زندگی کنت، دانشمندان درباره‌ی قوانینی که بر جهان فیزیکی حاکم است، بیشتر آموخته بودند. به عنوان مثال، در حوزه‌ی علم فیزیک، سر اسحاق نیوتن[7](1727-1641) قانون جاذبه را ارائه داده بود. پیشرفتهایی در دیگر علوم طبیعی نظیر زیست‌شناسی نیز حاصل آمده بود. کنت احساس می‌کرد که علم می‌تواند در مطالعه‌ی جهان اجتماعی نیز مورد استفاده قرار گیرد. کنت فکر می‌کرد که همانگونه که حقایق قابل آزمونی در مورد جاذبه و دیگر قوانین طبیعی وجود دارد، تحلیلهای علمی می‌توانند قوانین حاکم بر زندگی اجتماعی ما را نیز کشف کنند. در این زمینه است که کنت مفهوم اثبات‌گرایی[8] را –  شیوه‌ای مبتنی بر حقایق علمی برای درک جهان اجتماعی-وارد جامعه‌شناسی نمود. او معتقد بود که با این فهم جدید، مردم می‌توانند آینده‌ای بهتر را بسازند. او یک روند تغییر اجتماعی را پیش‌بینی کرد که در آن جامعه‌شناسان نقش مهمی را در هدایت جامعه بازی می‌کنند. رویدادهای دیگر آن دوره‌ی زمانی نیز توسعه‌ی جامعه‌شناسی را تحت تأثیر قرار داد. قرون نوزدهم و بیستم دوره‌ی بسیاری از تحولات اجتماعی و دگرگونیهایی در نظم اجتماعی بود که دل‌مشغولی جامعه‌شناسان اولیه بود. همانگونه که جورج ریتزر( 12-6 : 1988) نوشته است، انقلابهای سیاسی گسترده‌ی اروپا در طول قرون هیجدهم و نوزدهم به تمرکز بر دگرگونی اجتماعی و ایجاد نظم اجتماعی منجر شد که هنوز هم مورد علاقه‌ی جامعه‌شناسان امروز است. بسیاری از جامعه‌شناسان اولیه نیز علاقه‌مند به بررسی انقلاب صنعتی و ظهور سرمایه‌داری و سوسیالیسم بودند. علاوه بر این، رشد شهرها و تحولات مذهبی سبب تغییرات زیادی در زندگی مردم شد. این «بنیانگذاران اولیه‌ی جامعه‌شناسی همگی تصور استفاده از جامعه‌شناسی داشتند»(ترنر، 1998:250). بسیاری از جامعه‌شناسان اولیه که از رشته‌های دیگری آمده و تلاشهای قابل توجهی را برای جلب توجه به نگرانیهای اجتماعی به عمل آورده و موجب تغییر اجتماعی شدند، در باورهای کنت سهیم بودند. در اروپا، به عنوان مثال، کارل مارکس (83-1818) اقتصاددان و فیلسوفی که در فصل 2 معرفی شده است، همراه با فریدریش انگلس(95-1820) صنعتگر ثروتمندی که در فصل 7 معرفی خواهد شد، نابرابری طبقاتی را بررسی کردند. در طول انقلاب صنعتی، زمانیکه بسیاری از مالکان کارخانه‌ها به نحوی افراطی ثروتمند و بسیاری از کارگران کارخانه‌ها به طرز مأیوس‌کننده‌ای فقیر می‌شدند، آنان به نابرابریهای شایع زمانه تاختند و بر نقش ساختارهای اقتصادی سرمایه‌داری در تداوم این نابرابریها تأکید ورزیدند. در آلمان، ماکس وبر (1920-1864) که در فصل 2 معرفی میشود، در علم سیاست فعال بود. در فرانسه، امیل دورکیم حامی اصلاحات آموزشی بود. در ایالات متحده، جین آدامز(1935-1860) مددکار اجتماعی و جامعه‌شناس ، که در فصل 11 معرفی شده است، به یک فعال پشتیبان مهاجران فقیر تبدیل شد. آدامز، نوانخانه‌ی شیکاگو را تأسیس کرد، زیستگاهی که خدماتی اجتماعی از قبیل مهدکودک و مراقبت روزانه، کاریابی و کتابخانه‌ها را ارائه می‌کرد. این نوانخانه همچنین فعالیتهایی فرهنگی از جمله نگارخانه‌ی هنری، کلاسهای هنر و موسیقی، و اولین تئاتر کوچک آمریکا را ارائه می‌کرد. لوییس ویرث (1952-1897)، که در فصل 8 معرفی شده است، درمانگاههای راهنمایی کودک را راه‌اندازی کرد. او جامعه‌شناسی را به کار گرفت تا بفهماند که چگونه ترغیبهای اجتماعی بر مشکلات رفتاری کودکان مؤثر می‌افتد و چگونه می‌توان با استفاده از این دانش به کودکان کمک نمود. در طول جنگ جهانی دوم، جامعه‌شناسان از طریق مطالعه‌ی روحیه‌ و نگرشهای سربازان و همچنین تأثیر مواد آموزشی، برای بهبود زندگی سربازان تلاش نمودند(کالن،1995).

جامعه‌شناسان همچنین در مقابل برخی از جنبه‌های آشنای کنونی زندگی روزمره‌ی ما احساس مسئولیت می‌کنند. به عنوان مثال، ویلیام فوت وایت (2000-1914) جامعه‌شناس، که در فصل 11 معرفی شده است، خدمات رستورانی را از طریق توسعه‌ی ژتونهایی که در بسیاری از رستورانها پیشخدمتها[9] برای ارائه‌ی سفارشات غذا به آشپزخانه به کار می‌بردند را اصلاح کرد(پورتر،1962). رابرت کی. مرتون(2003-1910)، در فصل 2 معرفی شده‌است، مفهوم گروه کانونی[10] را توسعه داد که اکنون در دنیای کسب و کار بطور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. دیدگاههای جامعه‌شناختی همچنین مبنای بسیاری از مفاهیم و اصطلاحاتی‌اند که ما در طول روز به کار می‌بریم. وکلا، با ادعای«کم‌ارزش قلمداد کردن شرایط» از طرف موکلان خود، به موقعیت جامعه‌شناختی اقرار می‌کنند که نیروهای اجتماعی بر رفتار انسان تأثیر می‌گذارند، در هنگام صحبت کردن در باره‌ی «مقابله‌ی نظام» اذعان می‌کنند که ساختارهای اجتماعی وجود‌ دارند و بر زندگی ما تأثیر می‌گذارند(ببی، 1996). جامعه‌شناسان نیز فعالانه روی‌هم‌رفته درگیر جنبش حقوق مدنی شده‌اند. ایدا بی. ولز بارنت[11] (1931 - 1862)که در ذیل معرفی شده‌است، در مخالفت با مجازات بدون محاکمه[12] سخن گفته و مطالبی را منتشر کرده‌است. دو بواس[13] ( 1963 – 1868)، در فصل 7 معرفی شده‌است، بیش از یک قرن مشغول مطالعه در باره‌ی نژاد و فعالیت اجتماعی بوده‌است. گونار میردال در کتاب معمای آمریکایی[14](1944) بر توجه همگانی به نژاد تمرکز کرده‌است. تلاشهای چارلز جی. گومیلیون[15] در باره‌ی حقوق رأی‌دهندگان در دهه‌ی 1940 و دهه‌ی 1950 بر تصمیم دیوان عالی آمریکا در ملغی اعلام کردن قانون تقسیم ناعادلانه‌ی حوزه‌های رأی‌گیری که تقریباً تمام سیاه‌پوستان ساکن در شهرستان ماکن[16] را از رأی دادن محروم کرده بود، مؤثر بودند (اسمیت و کیلیان، 1990:113). علیرغم اینکه آنان بطور سنتی توسط مردان سفید پوست همتایشان به رسمیت شناخته نشده بودند، زنان و جامعه‌شناسان رنگین پوست سهم قابل توجهی در ایجاد این رشته از زمان تأسیس آن داشتند. در سالهای اخیر، تلاشها معطوف به تجدید قوای این صداهای «گمشده»‌ی جامعه‌شناسان شده‌است. آنچه که ما در باره‌ی زندگی و آثارشان می‌دانیم نشان می‌دهد که برخی از دستاوردهای آنان واقعاً فوق‌العاده است. به عنوان مثال، کتاب فلسفه‌ی اثباتی کنت(1896، اصلی.1838) توسط هریت مارتینیو(76- 1802)، که در پایین معرفی شده‌است، به انگلیسی ترجمه شده بود. کنت از پیامدهای ترجمه‌ی او از آثارش بسیار خوشحال بود که وی حتی خلاصه‌ای از اثرش را مجدداً به زبان فرانسه ترجمه نموده بود. مارتینیو نویسنده‌ای پرکار بود و نویسنده‌ای بود که به نوبه‌ی خودش در بسیاری از موضوعات اجتماعی آثار پرفروشی داشت. آثارش وی را به عنوان اولین جامعه‌شناس زن معرفی نموده و عنوان «مادر جامعه‌شناسی» را برایش به ارمغان آورده‌است. این زنان و دانشمندان رنگین‌پوست متقدم در یک زمینه‌ی اجتماعی کار میکردند که در آن زنان و سیاه پوستان اغلب از آموزش و پرورش محروم بودند و با دیگر انواع تبعیض مواجه بودند. بیشتر آنها در خارج از حوزه جامعه‌شناسی آموزش دیده بودند. تا سال 1911 که ریچارد رابرت رایت دکترایش را از دانشگاه پنسیلوانیا دریافت کرد، دکترای جامعه‌شناسی به فردی از رنگین پوستان تعلق نگرفته بود. بسیاری از این جامعه‌شناسان اولیه در مبارزه با تعدادی از علل اجتماعی فعال بودند. به عنوان مثال، بسیاری از آنان از جنبش حق‌رأی حمایت می‌کردند. همچنین، جامعه‌شناسان سیاه‌پوست اغلب « نه تنها درصدد بررسی و تفسیر زندگی اجتماعی بودند بلکه به دنبال اصلاح شرایط زندگی آمریکاییهای آفریقایی‌تبار بودند( یانگ و دسکینز، 2001:447). امروز زنان و افراد رنگین‌پوست همچنان نقش مهمی در این رشته و فراتر از آن ایفا میکنند. در میان آن دسته از افرادی که در تمن این کتاب معرفی شده اند تنها دوروتی اسمیت(درفصل 10 معرفی شده است) است که شیوه‌ی تفکر جامعه‌شناسان در باره‌ی جهان و روشی که آنان به تحقیق مبادرت می‌ورزند، را تغییر داده است. روزابث موس کانتر(در فصل 5 معرفی شده است) به یک چهره‌ی شناخته‌شده بین‌المللی در زمینه‌ی مطالعه و بهبود سازمانها تبدیل شده‌است. کرامای ریچی مان(درفصل 6 معرفی شده است) سیستم عدالت کیفری و رفتارش با اقلیت‌ها، جوانان و زنان را به چالش کشیده‌است. ویلیام جولیوس ویلسون(درفصل 7 معرفی شده است) شیوه‌ی اندیشیدن در باره‌ی طبقه، نژاد وفقر را به چالش کشیده‌است. پاتریشیا هیل کالینز(درفصل 2 معرفی شده است) درک ما را از اینکه چگونه نژاد، طبقه و جنسیت همراه با همدیگر، عواقب اجتماعی در جهان ما به وجود آورده‌اند را افزایش داده است.



[1] - Ma Tuan-Lin

[2] - Voltaire

[3] - Baron de La Brède et de Montesquieu

[4] - Jean-Jacques Rousseau

[5] - Macionis

[6] - Claude Henri de Rouvroy Comte de Saint-Simon

[7] - Sir Isaac Newton

[8] - positivism

[9] - wait staff

[10] - focus group

[11] - Ida B. Wells-Barnett

[12] - lynching

[13] - W.E.B. Du Bois

[14] - An American Dilemma

[15] - Charles G. Gomillion

[16] - Macon County

پيام هاي ديگران ()        link        ۱۳٩٢/۱/۱٤ - علی فیض اللهی
خطاطي نستعليق آنلاين